Mẹ tôi đã ngồi rất lâu, đôi bàn tay chắp trước ngực, mắt ngước lên chăm chắm, vành khăn trắng đổ dài xuống cái áo xô trắng làm cả thân hình mẹ là một bóng trắng im lìm, bất động. Bóng tối đậm dần chỉ còn ánh sáng lung linh mờ ảo từ cây nến trên bàn thờ hắt xuống. Buông thõng đôi tay, mẹ thở dài, hơi thở như được nén sâu trong lồng ngực được trút ra một cách nặng nhọc. Đôi vai mẹ rung lên khe khẽ. Đứng sát sau lưng mẹ, lòng tôi thắt lại, muốn sụp xuống, ôm lấy đôi vai gầy của mẹ gánh bớt cho nỗi đau lòng mẹ. Nhưng tôi vẫn đứng lặng ngước nhìn lên bàn thờ, phía trên là tấm ảnh bà nội. Đôi mắt bà nhìn thẳng chăm chú, vừa nghiêm nghị vừa như dò hỏi. Bên dưới là ảnh bố còn rất trẻ. Bố tôi chết lúc ông mới ba mươi sáu tuổi.
- Thôi con bật đèn lên!
Ánh đèn neon bừng sáng. Mẹ vẫn lặng ngồi, đôi vai rũ xuống, mái tóc điểm bạc lòa xòa dưới vành khăn trắng. Tôi giật mình:"sao dáng ngồi của mẹ giống bà đến kỳ lạ". Gượng nhẹ đỡ mẹ tựa hẳn vào lòng tôi trong hơi thở dồn dập, gấp gáp, nắm lấy bàn tay tôi mẹ thì thào:" Mẹ đã được gặp bà". Tôi thoáng rùng mình trong một linh cảm về nỗi mất mát. Ôm riết lấy mẹ, tôi òa khóc như đứa trẻ.
Cứ vào tháng bảy là mẹ lại làm cơm cúng cả tháng. Còn mùng ba là ngày giỗ của bà. Tôi hiểu đó là nỗi đau đớn của mẹ suốt bao năm dài đằng đẵng, vì đó là ngày giỗ nhưng không phải là ngày mất của bà. Đó chỉ là ngày bà bỏ nhà ra đi không một câu oán thán, không một lời nhắn gửi.
Ngày đó tôi mới hơn mười tuổi. Nhưng trong trí nhớ non nớt của một đứa trẻ vẫn như in cái ngày bà bỏ nhà ra đi. Vì từ sau ngày đó, nỗi bất hạnh đã liên tiếp giáng xuống gia đình. Hôm ấy trời mưa sụt sùi, rả rích. Mưa nhưng không khí lại oi nồng ngột ngạt, đã vậy lại mất điện. Chiều sầm sập xuống. Dạo đó bố mẹ thường về muộn do đợt sản phẩm của xí nghiệp phải làm gấp. Mọi việc nhà cửa,cơm nước bà tôi đều đảm nhận. Nội lúc đó đã ngoài sáu mươi, gày gò nhỏ thó nhưng vẫn còn rất nhanh nhẹn.
Nhá nhem tối bố mẹ tôi đi làm về, áo đầm mồ hôi. Mẹ mệt nhọc xuống bếp, bỗng tiếng mẹ kêu thất thanh:
-Ối! chết tôi rồi...
Vì mất điện mẹ đã đá phải chảo đậu rán bà vừa bắc trên bếp xuống. Mẹ ngồi thụp ôm lấy chân hét lên:
-Bà hại tôi rồi, có làm mà ăn cũng không nên hồn !
Bà luống cuống đỡ mẹ dậy, nhưng mẹ hất tay bà ra, vừa đứng lên vừa lẩm bẩm:
- Con này mà nằm đấy thì đói rã họng...
Bà loạng choạng bám vào cửa bếp rồi im lặng trở về giường ngồi. Bà ngồi rất lâu, nhất định không chịu ăn uống gì. Khi cả nhà đi ngủ, bà vẫn ngồi ở đó, nhưng đến sáng thì không thấy bà đâu nữa. Lúc ấy bố mẹ mới hốt hoảng, tìm bà khắp nơi, đến tất cả các nhà họ hàng thân thích, về quê, thậm chí nơi cửa sông, cửa bể, rồi thậm chí cả nhà xác các bệnh viện nhưng tin tức về bà vẫn bặt vô âm tín.
Trở về nhà bố đổ ốm, thân hình già xọp xuống, đôi mắt trũng sâu, dài dại. Bố bị chứng mất ngủ triền miên , thuốc ngủ, thuốc an thần đều mất tác dụng. Đêm đêm, mặc mẹ van xin, khóc lóc, bố thường bỏ đi lang thang đến mờ sáng thì trở về, người lạnh run, miệng luôn lẩm bẩm một mình. Cho đến một ngày, không thấy bố trở về, mẹ cùng mọi người vội đổ đi tìm, thấy bố ngất xỉu ngoài bến tàu. Đưa được bố về nhà thì người đã lạnh. Ông chỉ kịp trăn trối có mấy câu: " Hãy đi tìm bà".
Bà bỏ nhà ra đi, tiếp đến cái chết của bố đã giáng xuống một đòn nặng nề làm mẹ không gượng dậy được nữa. Mẹ nằm thiêm thiếp suốt mấy ngày, khi tỉnh, khi mê. Tôi không chịu rời khỏi giường mẹ nửa bước. Tôi sợ mẹ cũng bỏ tôi mà đi. Thỉnh thoảng, mẹ mở mắt nhìn tôi, bàn tay ướt lạnh quờ quạng lấy tôi, nước mắt mẹ chảy dài xuống tóc mai rồi lại thiếp đi. Mẹ sống được có lẽ vì không muốn bỏ tôi lại một mình. Người mẹ gầy rộc đi. Nhiều đêm tỉnh giấc tôi thấy mẹ phủ phục trước bàn thờ, cả người rũ xuống như tàu lá khoai héo.
Rồi từ đó, suốt mười mấy năm ròng mẹ đã đi khắp nẻo tìm bà. Chỉ cần nghe phong thanh có thể bà ở đâu đó mẹ lại khăn gói ra đi. Rồi sau mẹ trở về trong nỗi thất vọng mỗi lúc một dày thêm. Có khi chỉ trong giấc mơ thấy bà mặc đồ nâu sòng, mẹ vội tìm đến khắp các chùa từ nội thành đến ngoại thành để dò hỏi, tìm kiếm. Bà ở đâu đó hiện hữu trong nỗi khắc khoải, ăn năn của mẹ.
Lớn lên, tôi là người đồng hành trong những chuyến cùng mẹ đi tìm bà. Rồi bước chân mẹ mỗi lúc mỗi lúc một chậm, mắt mẹ mờ dần và tay mẹ mỗi lúc một run hơn...
Một ngày mẹ gọi tôi lại và bảo:
- Người ta nói sảy chân thì chỉ vấp ngã còn sảy lời thì không có gì lấy lại được. Chỉ một phút nóng giận mẹ đã phải trả giá bằng sự mất mát và nỗi day dứt suốt cả cuộc đời. Mẹ vẫn chưa thực hiện được lời trăn trối của bố con. Không biết nơi chín suối bố có hiểu và tha thứ cho mẹ?!.
- Mười năm đã trôi qua, nếu bà còn sống thì đã ngoài bảy mươi. Mẹ chỉ sợ nếu bà chẳng may đã nằm xuống, hương hồn bơ vơ lạnh lẽo nơi nào... Mẹ không cầm lòng được. Hôm nay vừa tròn đúng mười năm, ngày bà bỏ đi, mẹ quyết định nếu chưa tìm được bà thì hằng năm, ngày naỳ mẹ con mình sẽ làm mâm cơm giỗ bà.
Cứ mỗi mùa mưa ngâu, tâm trạng tôi lại nôn nao khó tả trong một cảm giác bất an. Đã hàng chục lần giỗ bà qua đi và năm nào cũng vậy, ngày ấy mẹ dậy từ rất sớm, dọn dẹp nhà cửa, bàn thờ. Mẹ làm trong im lặng, nét mặt ưu tư. Khi chiều buông, mẹ mặc chiếc áo xô trắng để tang cho bà. Mẹ ngồi âm thầm trong bóng tối như chiều nào bà đã ngồi trước khi bỏ ra đi. Nhìn bóng mẹ lung linh trong ánh nến chập chờn, trong lòng tôi một cảm giác lo lắng mơ hồ...
Tôi dìu mẹ và gần như bế bổng mẹ đặt lên giường. Thân hình mẹ nhỏ bé, nhẹ bẫng như chiếc lá. Bỗng đôi môi mẹ hé mở, nét mặt rạng rỡ. Mẹ cười mà nước mắt lăn trên những nếp nhăn. Mẹ nói trong hơi thở nặng nhọc:
- Mẹ đã gặp được bà, cả bố con nữa. Bố và bà đã tha thứ cho mẹ. Mẹ biết mẹ cũng sắp đến với bà và bố rồi. Điều bố trăn trối cuối cùng mẹ cũng đã thực hiện được.
Tôi ôm mẹ òa khóc, cảm nhận cái khoảng cách vô tận sắp ngăn cách mẹ với tôi khiến con tim lạnh buốt. Khi hiểu rằng chỉ còn một mình trên cõi đời, tôi mới thấm thía nỗi đau và thương mẹ vô bờ bến vì mẹ đã phải chịu đựng nỗi đau ấy suốt hai chục năm trời.
Tôi bỗng nghe tiếng gọi mơ hồ từ một nơi xa xôi nào đó, phải chăng là tâm linh. Tôi thấy bà, bố, mẹ gần gũi bên tôi. Dường như tôi nghe được cả hơi thở của họ. Và trước mắt tôi bóng dáng một người đàn bà nhỏ thó bước đi chập choạng trong bóng chiều. Đó là bà hay mẹ - tôi không phân biệt nổi.
